به نام خالق زیبائیها

منطقه سبلان، دریاچه یخ زده ودهانه آتشفشان بی نظیر در ارتفاع 4811 متری، پذیرای بلدهای محلی از رشته کوه دنا بود.

یکی از زیباترین قلل آتشفشانی ایران و جهان ، قله سبلان دراستان اردبیل می باشد. سبلان درغرب اردبیل و جنوب شرقی مشکین شهر واقع شده است. این قله یادگار کوههای آتشفشانی دوران سوم زمین شناسی است . دهانه آن دارای دریاچه کوچکی با قطرهای تقریبی و به ترتیب 150، 80 و عمق تقریبی 40 متر می باشد. بجز ماههای مرداد وشهریور، این دریاچه درتمام ماههای دیگر یخ زده می باشد.

سبلان یک کوه آتشفشانی از نوع جزایر قوسی است و با آتشفشان قاره ای تفتان، تفاوت اساسی دارد . این منطقه را می توان با پنج قله مشخص نمود.

- مخروط اصلی سبلان (ارتفاع 4811 متر)- هرم داغ شامل سه قله ، هرم 1- (ارتفاع 4750 متر) ، هرم 2- (ارتفاع 4700 متر) و هرم 3- (ارتفاع 4750 متر) و کسری داغ (به ارتفاع 4750 متر)- در دامنه جنوبی سبلان، چشمه های گوگردی زیادی وجود دارد که درجه حرارت بعضی از آنها به 40 درجه سانتیگراد می رسد.

از نظر زمین شناسی ، منطقه سبلان دو مرحله آتشفشانی عمده داشته است.

-            اول ، قدیمی(ائوسن) و از نوع کششی که با تشکیل گنبد حرارتی همراه بوده ، با انفجار ایجاد شده، مواد مذاب بسیار زیادی را به سطح زمین انتقال داده است.

-            دوم (پلیو – کوارترنر) که در طول حوادث جدید به وقوع پیوسته ، از مواد مذاب کم ولی به صورت متمرکز بوده وباعث ایجاد کوه سبلان وسهند گردیده است.

-            منطقه آتشفشان سبلان ، از طرف شمال، به دشت مغان، از طرف شرق به موازات کناره غربی دریای خزر، از شمال غربی به جلفا واز جنوب شرقی به امتداد رشته کوه های البرز ختم میشود. این اکوسیستم بی نظیر، بجز اردبیل، سه شهر دیگر، مشکین شهر، خلخال و اهر را نیز در دل خود قرار داده است.

این رشته کوه ، درناحیه خلخال با سنگهای آهکی دوره کرتاسه همسایه می شود. بخش بزرگی از سنگهای این منطقه، آتشفشانی قلیایی و خنثی و بخش دیگر، آهکی مربوط به دوره میوسن می باشند. این اکوسیستم به برکت نزولات جوی، یخچالهای دائمی زیادی را ایجاد نموده، بطوریکه دراکثر ماههای سال، سبلان، سفید ، استوار ، زیبا و با چشم اندازهای کم نظیر، توجه هر علاقمند به طبیعت را از دور ونزدیک به خود جلب می نماید.

مردم درمورد سبلان افسانه های زیادی را در دل خود نهفته دارند، به او لقب سلطان داده اند وسه قله هرم داغ را (حرم داغی) نام نهاده اند ومعتقدند که قله حرم داغ مرد را به خود راه نمی دهد واز بلندی به ته دره بر تابش می کند. آنها قله کسری داغ را (جنوار داغی یا کوه گرگ) نام نهاده اند.

مردم سبلان را ساوالان یا سلطان ساوالان می نامند وبه پاکی وبزرگی او قسم یاد می کنند. بنا به اعتقاد بخشی ازجوامع محلی ، این کوه یکی از هفت کوه بهشت می باشد و اعتقاد دارند که شهر لوت پیامبر، در زیر این کوه واقع بوده، که بعلت افزایش گناه، فحشا و فساد درآن ، با دعای مردم درخارج از شهر، این مکان، زیر هیکل عظیم ساوالان نابود گردید.

و سپس مردم درمکان دیگر، لاهرود فعلی را ساختند (لاهرود در 17 کیلومتری مشکین شهر واقع شده است). بزرگترین قسم اهالی ، قسمی است که به بزرگی ، عظمت وپاکی ساوالان می خورند.

در دامنه های سبلان چشمه های مختلفی از آب گرم وسرد موجود است ، که بیشتر آنها معدنی وهرکدام خاصیت ویژه خود را دارد. این آب گرمها عبارت از :

1- آب گرمهای منطقه سرعین (این آب گرم بواسطه قرار گرفتن درکنار جاده ترانزیت تبریز – شمال – تهران ، سرعین را به یک شهر توریستی پردرآمد تبدیل نموده است)

2- آب گرم قطور سویی

 3- آب گرم شامل سویی این دو در دامنه شمالی سبلان قرار دارند وبعنوان حمام، عشایر ایل سون درتابستان از آنها استفاده می کنند.

 4- آب گرم موئیل سویی، این آب در دره موئیل و درکنار روستایی به همین نام در 16 کیلومتری مشکین شهر قرار دارد ویکی از مسیرهای قابل دسترسی به جانپناه سنگ عقاب، کسری داغ، گردنه غربی وقله سبلان می باشد. آب گرم موئیل درمسیرخود ته نشینی از مس باقی می گذارد.

5_ ایلاندو(در شمال شرقی موئیل) ، این آب درته دره ای است که بوسیله صخره های بزرگ احاطه شده است. و دارای املاحی است که صابون نمی تواند درآن کف کند. مشهور است که ایلاندو به اندازه ای شفابخش است که مارهای ساوالان برای ترمیم زخمهایشان، خود را در این آب می شویند وبرمی گردند. ایلاندورا( دو دو) هم می گویند.

6_ ملک سویی، آب گل آلودی است بالاتر از موئیل، که در درمان رماتیسم وپادرد از آن استفاده می کنند.

7_ آب گرم گورگور.

8_ قینرجه ، این آب همواره درحال جوش وغلیان است ، که باریکه ای از این آب را با آب رودخانه مخلوط کرده وبا آن خود را شستشو می دهند

9_ آب گرم سردابه.

10_ و آبگرمهاي ديگر.

علاوه بر آب گرمهای معرفی شده، آبگیرها وباتلاقهای مهم وتاثیر گذار در کنار مراتع ، چراگاههای دامنه سبلان با مشخصات زیر وجود دارد.

1-             هوشنگ میدانی ، میدان بزرگی است به طول دو کیلومتر وعرض پانصدمتر که طایفه خلیفه لو درحاشیه آن آلاچیق و اوبه های خود اربرپا می کنند وبه دامداری در ییلاق می پردازند . (این میدان دردامنه شمال سبلان ودرنزدیکی شابیل سویی قرار دارد.)

2-             طاووس گولی (استخر طاووس) ، مردابی است که بیش از پانصدمتر طول دارد وطایفه مغانلو درکنار آن زندگی می کنند. این مرداب بر سردو راهی موئیل و آب گرم ملک سویی قرار دارد.

3-             آت گولی (استخر اسب) ، مرداب بزرگی است، بر سر راهی قرار دارد که شابیل سویی را به مشکین شهر مربوط می کند. این نام بدین جهت است که اگر اسبی درآن بیفتد، درآمدنش مشکل و احتمال غرق شدن آن زیاد است.

-رودخانه های سبلان عبارت از : بالیخ لی چای ، مشکین چای ، انار ، قره سو، (قره سو رود بزرگی است که از کوههای باقرلو، مرز خلخال و اردبیل سرچشمه می گیرد ودر حاشیه اردبیل به بالیخ لی چای می پیوندد، سپس از کناره شرقی مشکین شهر، رد شده ونهایتا به آغوش رود ارس می پیوندد.

* معادن مختلف از جمله گوگرد، سیلیس، پوکه ، کائولن وغیره، آب وهوای معتدل درتابستان وبسیار سرد در زمستان، گونه های متنوع گیاهی ، جانوری ، چمن زارهای وسیع، باغات میوه پرنده های شکاری، مهاجر وبومی ، انواع مرغابیهای وحشی، جاذبه های یادشده ، چشم اندازهای بدیع وکم نظیر ، همه وهمه ، حکایت از پتانسیلهای بالقوه وبا ارزشی از جنبه های ملی و بین المللی دارد وبه همین دلیل است که این اکوسیستم نقش زیادی دراقتصاد ودرآمدزایی شهرهای اطراف، روستاها، جامعه محلی وعشایر ایل سون در حاشیه خود را بازی می کند.

-ویژگیهای فوق وپتانسیلهای بالای گردشگری (بخصوص اکوتوریسم) منطقه، باعث گردید که تعدادی از بلدهای محلی، ساکن درحاشیه رشته کوه دنا ، سبلان را جهت دیدار، یادگیری وکسب تجربه برگزینند.

با هماهنگی های قبلی، گروه از طریق اصفهان (درتاریخ 19/4/87) و با یک دستگاه اتوبوس به سمت اردبیل حرکت نمود. تمامی اعضاء راس ساعت 9 صبح روز 20/4/87 بوسیله یکدستگاه مینی بوس اردبیل را به سمت منطقه ترک نمود.

مسیر جدید اردبیل، آب گرم سردابه ، قطور سویی ، شابیل سویی، جانپناه (حسینیه)، جاذبه های  فراوان،  شامل انواع چمن زارها، چشمه ها، آب گرم وچشم انداز های زیبا را به تصویر می کشاند. توقف وحضور در قطور سویی ، دیدن خیل عظیم گردشگر، درآمدزایی در بخش استفاده از آب گرم، مواد غذایی، حمل ونقل، محلهای متنوع اسکان گردشگر ودرآمدزایی مخصوص راهنمایان محلی برای تیم بلدهای منطقه دنا، نکات قابل توجه وتجربه ارزشمندی را بهمراه داشت.

بعد از گذشتن از شابیل سویی سرانجام مینی بوس راس ساعت 13 بعدازظهر، گروه را به محل جانپناه رساند. طی سالیان گذشته با توجه به اهمیت وارزش بالای اکوسیستم سبلان، فدراسیون کوهنوردی ، تربیت بدنی وهیئت کوهنوردی تبریز و اردبیل اقدام به اضافه نمودن اتاق و سالن حسینیه

 نموده اند. این امکانات با توجه به بارش زیاد باران و برف و سرمای شدید ناشی از آن به کوهنوردان اجازه اسکان مناسب را می دهد.

طبق برنامه از ساعت 16 ، تیم اعزامی مسیر قله را جهت هم هوایی درپیش گرفت. این گروه بعد از یک ساعت ونیم راهپیمایی با یک نرمش سبک و کششی راه بازگشت را در پیش گرفت. اعضاء گروه سپس دریک جلسه نیم ساعته به بحث وبررسی درمورد اکوتوریسم پرداختند.

جمع بندی تعاریف ونقطه نظرات گروه به تعریف جامع اکوتوریسم به شرح زیر منجر گردید.

اکوتوریسم سفری مسئولانه از نظر زیست محیطی است که به منظور لذت بردن از مناطق نسبتا بکر طبیعی (و هرگونه ویژگی فرهنگی موجود درمنطقه از گذشته و حال) ترتیب داده می شود و باعث ترویج حفظ محیط زیست می گردد. در طول سفر، گردشگران حداقل تاثیر منفی را بر منابع طبیعی می گذارند ومردم بومی درسود حاصل از فعالیتهای اجتماعی – اقتصادی شریک می شوند.

با حضور تعدادی از بلدها ، در محل ساختمان جانپناه جلسه ای دیگری با آقای حمید روحانی مدیر محترم شرکت ایران گردی وجهانگردی آفتاب کلوت برگزار گردید. این جلسه در تکمیل و ادامه جلسه هفته قبل درمحل دفتر این شرکت درتهران وبا حضور سرکار خانم نبی زاده، دیگر مدیرمحترم این موسسه تشکیل گردید، جمعبندی هردو جلسه و ماحصل تصمیمات گرفته شده دریچه ی خوب و مثبتی را برای بلدهای محلی حاشیه رشته کوه دنا (وبه شرح زیر) گشود.

1-             با توجه به سابقه فعالیتهای زیست محیطی و موقعیت جغرافیایی، پتانسیل بالای گردشگری و زمینه های مساعد و رونق اکوتوریسم در روستای خفرپادنا، (خفر یکی از 22 روستای هدف اول گردشگری تعیین شده است)، این روستا ومجموعه گروه کوهنوردی وبلدهای ساکن درآن ،بعنوان مرکزیت وهماهنگ کننده اجرای تور درمنطقه دنا تعیین گردید.

2-             توافق شد، کادر اجرایی پروژه خفر از طریق دریافت وام از ارگانهای دولتی ، تشکلهای زیست محیطی وبا کمک شرکت طبیعت گردی آفتاب کلوت ، تعدادی ازخانه های هدف اسکان گردشگر در بعضی موارد خاص از جمله سرویس بهداشتی، محل خواب مناسب و آشپزخانه تجهیز وآماده پذیرایی از تور گردند.

3-             مقرر شد، مدیریت واعضاء تور آفتاب کلوت از حفاظت از تنوع زیستی منطقه دنا، حمایت عملی وتئوریک بعمل آورند. و دررابطه با رفع بحران موجود که از طریق ورود مجدد عشایر به منطقه حفاظت شده، ایجاد گردیده مشارکت فعال بعمل آورند.

4-             توافق شد درجهت توانمندسازی بلدهای محلی، مدیریت آفتاب کلوت در هنگام برگزاری تور درنقاط مختلف ایران با دعوت از تعدادی از بلدهای دنا، در چگونگی سرویس دهی، تدارکات، برپایی کمپنیگ، نوع ارتباط با افراد تور، ایجاد جاذبه ها و سایر موارد فنی ، در افزایش آگاهی وکسب تجربه بلدهای محلی ساکن دررشته کوه دنا مساعدت لازم را بعمل آورد.

5-             مدیریت محترم تورآفتاب کلوت توافق نمودند که در تجهیز و بخشی از وسایل کوهنوردی بلدها، همکاری ومساعدت لازم را بعمل آورند.

 بعد از اتمام جلسه فوق وصرف شام – تمهیدات لازم جهت حرکت درساعت پنج صبح روز 21/4 در اجرای صعود مشترک با اعضاء تور آفتاب کلوت بعمل آمد.

- حسن ختام تمام فعالیتها وبرنامه ریزیها با تغییر ناگهانی شرایط جوی در ارتفاع 3700 متری از طریق ریزش شدید باران وتگرگ مصادف گردید. در واقع سلطان ساوالان با ایجاد شرایط آب وهوایی مساعد وفرحبخش و از طریق ریزش باران وتگرگ وبا شستن سنگها، صخره ها و آب پاشی در مسیر حرکت ، کوهنوردان عاشق را طلبیده وآمادگی خود را برای در آغوش کشیدن آنها درصبح روز بعد اعلام می نمود.

صبح روز جمعه 21/4/87 تمامی گروهها با اندک تاخیر وبا فاصله درمسیر علامت گذاری شده توسط پرچمها راه قله را در پیش گرفتند. تیم مشترک بلدها وتور آفتاب کلوت راس ساعت 10 صبح در محل دریاچه یخ زده و دهانه آتشفشان بی نظیر سبلان یکدیگر را در آغوش گرفتند. کمتر کسی است که در ارتفاع 4811 متری توفیق دیدار چنین پدیده ای را پیدا نماید و اشک شوق از دیدگانش جاری نشود. برای بلدهای محلی ساکن دررشته کوه زاگرس مرکزی، دیدار چنین شگفتی ، درراس و بلندترین نقطه یک اکوسیستم ، تعجب آور وسئوال برانگیز است. آنها بعدا این سئوال را مطرح کردند، حرکت مواد مذاب درون زمین (ماگما) چگونه وبا چه قدرتی می تواند چنین پدیده وشگفتی بی نظیر رابوجود آورد؟ و چگونه است که روزی مواد مذاب با حرارت فراوان ازاین دهانه بیرون می آمده وامروز دهانه ای به عمق 40 متر یخ زده وفقط دو ماه از سال باز می شود!؟

با بررسی موقعیت قله های کسری داغ وهرم داغی، گروه مسیر بازگشت را در پیش گرفت درساعت 14 همه اعضاء تیم درمحل جانپناه وحسینیه به صرف نهار وسپس استراحت پرداختند.

طبق برنامه قبلی، گروه با اجاره دو اتاق در محل آب گرم قطور سویی آنجا را برای استراحت شبانه وکسب تجربه بیشتر در رابطه با نوع پذیرایی و

درآمد زایی جامعه محلی درنظر گرفت.

گروه صبح روز شنبه 22/4/87 با حرکت از قطور سویی، ازمحل شیروان دره (دره ای عمیق که تندیس اکثر حیوانات بر اثر مواد مذاب وایجاد آتشفشان در آن شکل گرفته است) بازدید نمود. این گروه راس ساعت 14 همانروز با یک دستگاه اتوبوس اردبیل را به سمت اصفهان ترک نمود.

در پایان به همه دست اندر کاران استان، در رابطه با ایجاد امکانات برای اسکان هر چه بهتر کوهنوردان (متناسب باشرایط مختلف) در محل جانپناه شمال شرقی ، باید تبریک و یاشاسین گفت. ولی در رابطه با مدیریت حفاظت ، بهداشت ، باید اظهار نمود : اگر چنین وضعیت نابسامان ، آلوده وزشت در گوشه و کنار شهرها ویا عرصه های محل هجوم طرفداران توریسم گل گشتی خود نمایی کند، خیلی جای تعجب نیست .زیرا آموزش و مدیریتی قانونمند برای توانمند سازی فرهنگ زیست محیطی وجود نداشته است. ولی برای مکانی در دامنه سبلان، در کنار حسینیه و برای مردم وکوهنوردانی که به پاکی، بزرگی و عظمت سلطان ساوالان قسم می خورند، این همه آشغال، آلودگی محیط وکثیفی سرویسهای بهداشتی و اصولا تاکید بر وجود جاده بین شابیل سویی تا جانپناه، چه معنی می دهد!!!؟ آیا اصولا مدیریتی وجود دارد؟

اسامی افراد شرکت کننده دراین برنامه عبارت از :

1-          محمود عماری (سرپرست برنامه – عضو کانون سبز فارس)

2-          نگار آتش خویی(از کانون سبز فارس)

3-          سید احمد حسینی (راهنمای برنامه – عضو کانون سبز فارس)

4-          سید سلمان عمادی(بلد محلی از روستای خفر پادنا)

5-          سید رامین موسوی (بلد محلی از روستای خفر پادنا)

6-          سام موسوی(از روستای خفر پادنا – فعال زیست محیطی)

7-          سید مصطفی موسوی(از روستای خفر پادنا – فعال زیست محیطی)

8-          هادی سلیمانی (بلدمحلی – از روستای خفر پادنا)

9-          مجید امیری (بلد محلی – از روستای ماندگان)

10-      ولی اله امیری (بلد محلی – از روستای ماندگان)

11-      ظهراب میرزایی(فعال زیست محیطی –از  بیده پادنا)

12-      امین اله موسوی (بلد محلی – از بیده پادنا)

13-      اردوان نیکبخت (بلد محلی – از بیده پادناـ  محیط بان افتخاری)

14-      سید مسلم موسوی( فعال زیست محیطی –بلد محلی ، از روستای خفر پادنا)

15-      نعمت اله امیریان (مسئول فنی برنامه – از کانون سبز فارس)

منابع:

1-          اصول آتشفشان شناسی – علی درویش زاده                                                               

2-          مشخصات جغرافیایی ایران – پتروف – ترجمه گل کلاب                                                

3-          هانس بوبک اتریشی ، بررسی کوههای ایران                                                                

با درود به زندگی

گزارش از نعمت اله امیریان